|
Dış büyüme, bir işletmeye başka bir işletmenin alınması veya işletmenin başka işletmeyle birleşmesi şeklinde olan bir büyüme olarak tanımlanabilir. Bir işletme sadece kendi imkanları ile büyümeyi gerçekleştirmek yerine, başka işletmeleri tamamen veya kısmen satın alarak veya yönetimlerini ele geçirerek de büyüme sağlayabilir.
Dış büyüme; protokol, çıkar grupları, kartel, konsern, tröst, holdingler ve füzyon (merger) olarak çeşitli şekillerde gerçekleştirilebilir. Protokol: Şirketlerin piyasalardaki durumlarını iyileştirmeye yönelik, sözlü yapılan ve yazıya dökülmeyen, hukuken zorlayıcılıkları söz konusu olmayan anlaşmalardır.  Çıkar Grupları: Genellikle aile üyelerinden veya birbirine çok yakın kişilerden oluşan belli bir grubun çeşitli şirketlerin hisse senetlerini tek bir amaç doğrultusunda yönetmek üzere elinde toplamasıdır.
Kartel: Aynı iş kolunda çalışan şirketlerin çoğunlukla aralarındaki rekabeti kaldırmak amacıyla hukuksal varlıklarını koruyarak oluşturdukları işbirliği şeklidir. Konsern: İki veya daha çok işletme belli bir amacı elde etmek için geçici olarak aralarında anlaşırlarsa buna konsern denir. Konserne giren işletmeler hukuki bağımsızlıklarını korurlar. Tröst: Şirketlerin hukuki bağımsızlıklarını koruyup, ekonomik bağımsızlıklarını kaybederek oluşturdukları işbirliği şeklidir. Tröst günümüzde en yaygın olarak ABD’de görülmektedir. Tröstler pazarı kontrol edebilen ve etkileyebilen dev kuruluşlardır. Tröstler tekelleşmeye yol açtığı için çeşitli ülkelerde yasalarla engellenmeye çalışılmaktadır. Holdingler: Kısaca bir şirketin, başka bir şirket sermayesine iştirakidir. Başka şirketlerin hisse senetlerini satın alarak, bu şirketlerin yönetim ve denetimini ele geçiren bir şirket şeklidir. Bir holding, ana şirket ve ana şirkete bağlı yavru şirketlerden oluşur. Füzyon(merger): Büyük bir işletmenin bir yada daha fazla sayıda küçük işletmeyi satın alması anlamına gelmektedir. Bu terim işletmelerle ilgili bütün birleşme şekillerini kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. Füzyon şeklindeki birleşmelerin başlıcaları şunlardır: Tek kişilik birkaç küçük işletme sahibinin bir araya gelerek işletmelerini şirket şeklinde birleştirmeleri, Herhangi bir işletmenin veya ticaret şirketinin daha küçük bir işletmeyi satın alarak bünyesine katması, Birkaç ticaret şirketinin birleşerek yeni bir anonim şirket oluşturmaları, Bir anonim şirketin bütün ortaklarının hisse senetlerini başka bir anonim şirkete satarak kendi şirketini feshetmesi, Bir işletmenin, diğer bir işletmenin bütün varlıklarını veya işletme sahiplerinin bütün hisselerini satın alması, Bazen iki anonim şirket de birleşerek yeni bir şirket oluşturabilirler. Böylece birleşen şirketlerin de hukuki varlıkları sona erer. Her iki şirketin ortaklarına yeni kurulan büyük şirketin hisse senetleri verilir. 1.ŞİRKET BİRLEŞMESİ NEDİR? Şirket birleşmesi, bir şirketin diğer bir şirketi devralması yada iki şirketin varlıklarını sona erdirerek yeni bir işletme kurmasıdır. Devralma yoluyla birleşme söz konusu ise; devralan şirket ünvanını ve tüzel kişiliğini koruyacaktır. Buna karşın devralınan şirket ekonomik ve hukuki bağımsızlığını kaybederek faaliyetlerine son verecektir. Devralan şirket, devraldığı şirketin tüm varlık ve kaynaklarına sahip olacaktır. Yeni bir şirketin kurulması söz konusu ise; iki şirket hukuksal ve ekonomik yönden tek bir işletme haline gelecektir. 2.ŞİRKETLER NEDEN BİRLEŞME YOLUNA GİDER? Şirketleri birleşmeye iten temel neden aslında “1+1” denkleminin sonucunu “3”e eşitleyebilmektir. Yani şirket birleşmelerinin ana hedefi bir sinerji yaratmaktır. Birleşme yada satın almadan sonra elde edilecek toplam değerin, şirketlerden ayrı ayrı elde edilecek değerden daha fazla olacağını savunan bir görüştür. Bunun yanı sıra şirketlerin birleşme nedenleri; Büyük ölçekte faaliyette bulunmanın sağladığı faydalar (ölçek ekonomileri), Finansal nedenler, Vergi avantajlarından yararlanma, Piyasada rekabet gücü kazanmak, Hisselerinin değerini artırmak, Çeşitlendirme yaparak riski azaltma avantajı, Yetenekli yönetime sahip olma, Daha büyük organizasyonu yönetme tutkusu olarak sıralanabilir.
3.ŞİRKET BİRLEŞMELERİ NE ŞEKİLDE OLUR? YATAY BİRLEŞME: Faaliyette bulundukları sektördeki pazar payını artırmak için aynı tüketicilere yönelik mal ve hizmet üreten rakip şirketlerin birleşmesini ifade eder. Bu tür birleşmeler tekelleşmeye yol açması nedeniyle tehlike arz eder. Türkiye’de bu tür birleşmeye Osmanlı Bankası ve Garanti Bankası’nın birleşmesi örnek verilebilir. DİKEY BİRLEŞME: Aynı sektörün farklı alt sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerden birinin, diğerinin mal ve hizmetlerinin üreticisi olması durumunda gerçekleşen birleşme şeklidir. Türkiye’de Kordsa Kord Bezi Sanayi ve Ticaret ile Dusa Endüstriyel İplik Sanayi ve Ticaret’in birleşmesi bu türe örnek olarak verilebilir. KARMA BİRLEŞME: Farklı sektörlerde bulunan ve faaliyetleri açısından hiçbir benzerlik taşımayan şirketlerin, ya da benzer ürün satan, ortak bir pazara hitap eden, dağıtım kanalları ve üretim aşamaları ortak olan şirketlerin birleşmesidir. Pepsico ve Pizza Hut’ın birleşmesi örnek verilebilir. 4. BAŞARISIZ BİRLEŞMELER Devralınan firmanın “SWOT” analizinin gerçekçi bir şekilde yapılmaması, birleşen firmaların büyüklüklerinin çok farklı olması nedeniyle firma yöneticileri arasında çıkan diyalog eksikliği, devir alınan firmanın başarısız yöneticilerinin değiştirilmemesi, birleşen firmalar arasında etken bir raporlama sisteminin kurulamaması, devir alan firmanın bilinçli bir birleşme programının olmaması gibi nedenler başarısız birleşme örneklerine neden olmaktadır. Daimler’in Chrysler’i satın alması, ATIT ve First Union evliliği başarısız birleşmelere örnek gösterilmektedir. 5. BAŞARILI BİRLEŞMELER
 Birleşmelerde başarının anahtarı kültürel uyumun sağlanması, güçlü bir iletişimin kurulması, kilit pozisyonlarda çalışanların elde tutulması olarak gösterilmektedir. HP ve Compaq evliliği başarılı birleşme hikayelerine en çok örnek olarak gösterilen birleşmelerden biridir. Diğer bir başarı hikayesi ise BNP ve Paribas gruplarının birleşmesidir.Birleşme Avrupa’nın karlılık açısından en büyük finansal grubunun ortaya çıkmasına neden olmuştur. 2000 yılı Mart ayında özelleşerek İş-Doğan (İş Bankası ve Doğan Grubu) ile birleşen Petrol Ofisi de başarılı bir örnek teşkil etmektedir.
6. DÜNYA’ DA ŞİRKET BİRLEŞMELERİ Küreselleşmeyle birlikte artan rekabet, şirketlerin ayakta kalabilme savaşlarını zorlaştırmıştır ve bazı stratejik kararlara yöneltmiştir. AB gibi bölgesel entegrasyonların önem kazanması ve sınırların önemini kaybetmesi, tek para birimine geçilmesi ve ABD’nin küresel pazardaki gücünü artırması, şirketleri dış rekabete karşı birleşmelere özendirmiştir. ABD’de petrol sektörünün önde gelen isimlerinden Chevron ve Gulf’ün birleşerek 13 milyar dolarlık değer yaratması, MCI World-Sprint birleşmesinin 115 milyar dolarlık değer yaratması, US Steel‘in Marathon Oil’i satın alması ve ABD’nin devlerinden General Electric’in RCA ile birleşmesi önemli birleşme örnekleridir. 2005 yılına ise birleşmeler hızlı bir giriş yaptı. Tüketici ürünleri üreticisi Procter and Gamble, traş bıçağından pile kadar farklı ürünler üreten Gillette’yi 57 milyar dolara satın alacağını açıkladı. Alanlarında Dünya’nın en büyük şirketlerinden olan Procter and Gamble ile Gillette’nin birleşmesinin dünyanın en büyük tüketici şirketini doğuracağı ve perakende sektörünün büyük ismi Unilever’i geride bırakacağı öngörülmektedir. Bankacılık sektöründeki birleşme ve satın almaların en yoğun olduğu ülkeler ise Almanya ve İtalya’dır. 1988-92 yılları arasında Almanya’da meydana gelen banka birleşmelerinin toplam sayısı 93, İtalya’da ise 128’dir. 7.TÜRKİYE’DE ŞİRKET BİRLEŞMELERİ Türkiye’deki ilk birleşme örneği Avusturya –Osmanlı Bankası ile Bank-i Osman-i Şahane’nin 1874 yılında gerçekleştirdikleri birleşmedir. Türkiye’de şirket birleşmeleri gelişme aşamasında olan bir konudur. Ülkemizde kurumsallaşma konusunda eksiklik, kurucuların şirketlerine feodal bağlılığı ve en zor şartlarda bile satmak istememesi, ortaklık kültürünün zayıf oluşu ve küreselleşmenin tam olarak anlaşılamaması şirket birleşmelerinin önündeki engellerdir. Opar’ın TOFAŞ bünyesine alınması, Boyner Holding’te Beymen, Benetton ve Divarese’nin B.B.A. A.Ş. adı altında birleştirilmesi, Sabancı Grubu içinde Dusa’nın Kordsa bünyesine alınması aynı grup içinde yer alan şirketlerin birleşmesine örnek teşkil etmektedir. Ancak bunun yanı sıra Koç ve Sabancı gibi ülkemizin önde gelen holdingleri gruplararası evliliklere de sıcak baktıklarını açıklamaktadır. Hükümetlerin de vermiş olduğu destek ile Koç Holding’ te Sabancı Holding’ te olduğu kadar daha küçük ölçekli birçok sektörde de birleşmeler yaşanmaktadır. 2004 yılından itibaren Aycell ve Aria’nın Avea olarak faaliyetlerini sürdürmesi de birleşerek sinerji yaratan bir diğer örnektir. KAYNAKÇA: Kuşçuoğlu, Cumhur, "Birleşmeler Nasıl Gidiyor?", Ernst & Young, http://www.ntvmsnbc.com/news/259709.asp, (06/03/2005) İnsankaynaklari.com içerik ekibi; "Şirket Birleşmeleri Ve Satın Almaları ", Ernst & Young 05 Şubat2004, http://www.insankaynaklari.com/cn/contentBody.asp?BodyID=2305, (06/03/2005) İnsankaynaklari.com içerik ekibi; "Değişen Dünya, Değişen İnsan Kaynakları ",12 Şubat 2004, Ernst & Young http://www.insankaynaklari.com/cn/contentBody.asp?BodyID=2382, (06/03/2005) Oyak Bank, Yatırım Noktası, "Şirket Birleşmeleri Ve El Değiştirmeleri", http://www.oyakyatirim.com.tr/news_display.asp?upsale_ID=2285, (06/03/2005) Hürriyet, Ekonomi, "PO, İş-Doğan’la birleşti. 4.3 milyar dolara kilitlendi. ", http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,si~4@tarih~2003-04-24-m@nvid~259272,00.asp , (20/03/2005) Kobi Finans, Danışma Merkezi, "Türkiye’deki Şirket Birleşmeleri",13 Ağustos 2004, http://www.kobifinans.com.tr/icerik.php?Article=437&where=danişma_merkezi&Category=020601, (20/03/2005) Ekonomi, Eko Dosya, "Şirket Evlilikleri", http://www.netbul.com.tr/superstar/ozeldosyalar/ekonomi/ekodosya/birleşmeleri.asp, (20/03/205) Ekonomi, Dünya, "P & G Gillette’i Satın Alıyor. ", NTV, 28 Ocak 2005, http://www.ntv.com.tr/news/306929.asp#BODY, (20/03/2005) USTA, Öcal, "İşletme Finansı Ve Finansal Yönetim", Anadolu Matbaacılık , 2002 DOĞAN, Muammer, "İşetme Ekonomisi Ve Yönetimi", İzmir, 1995 AYDEMİR, Muzaffer, "Küreselleşme, Rekabet Ve Sınır Ötesi Birleşmeler; Daimler ve Chrysler Örneği", Süleyman Demirel Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, Y.1998, S.3(güz), s.45-54 http://www.angelfire.com Hazırlayan: Nuray POZAN |
